Το καμουφλάζ είναι ένα μοτίβο παραδόξου. Η ιστορία του καμουφλάζ περιλαμβάνει και το κρύψιμο αλλά και το να φανεί κανείς: σύγχυση του ματιού, ανατροπή της πραγματικότητας και σηματοδότηση τόσο της ατομικότητας όσο και των ομαδικών συγγενειών… Κάθε ιστορία καμουφλάζ πρέπει να ξεκινά σωστά από τη «μητέρα φύση». Από μυρμήγκια ξύλου μέχρι φουσκωτά ψάρια και χταπόδια μέχρι πουλιά, μια μεγάλη ποικιλία ζώων κρύβονται - μερικές φορές εκπληκτικά.
Πριν από την εφεύρεση του σύγχρονου τουφέκι στα μέσα-1800 (τα παλαιότερα τουφέκια χρησιμοποιήθηκαν κατά τον 15ο αιώνα), οι στρατιώτες σε όλο τον κόσμο έντυσαν τους στρατιώτες τους με φωτεινές αποχρώσεις - σκεφτείτε, για παράδειγμα, τα βρετανικά στρατεύματα με τις εμβληματικές πιο τρελές κόκκινες στολές τους (κόκκινα παλτά). Αλλά οι σκοπευτές άρχισαν να φορούν πιο δυσδιάκριτα ρούχα για να κρύβονται ενώ επιλέγουν στόχους. Ο Αυστριακός Jägers (που σημαίνει «κυνηγοί») φορούσε ανοιχτό γκρι, ενώ το βρετανικό 95ο σύνταγμα τυφεκίων φορούσε dun green. Το στρατιωτικό χακί (ο όρος προέρχεται από τις λέξεις ουρντού και περσικές για «σκόνη») εμφανίστηκε στα μέσα-19ου αιώνα , καθώς στρατιώτες του Βρετανικού Ινδικού Στρατού άρχισαν να βάφουν τις λευκές στολές τους με τσάι και κάρυ. Το χακί όχι μόνο τερμάτισε τον απελπιστικό αγώνα να κρατήσει κανείς τη στολή του λευκή, αλλά μείωσε επίσης την ορατότητα των στρατιωτών από απόσταση.
Παρόλα αυτά, τα πιο φωτεινά στρατιωτικά ρούχα έτειναν να κυριαρχούν μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα. Γιατί οι στρατιωτικοί ήταν τόσο απρόθυμοι να υιοθετήσουν πιο σκούρες στολές; Η απάντηση βρισκόταν στην εξελισσόμενη φύση του πολέμου: εκτός από πρακτικά ζητήματα όπως η ανθεκτικότητα και η ορατότητα, οι στολές εκτελούσαν μια ψυχολογική λειτουργία κάνοντας τους στρατιώτες να αισθάνονται έτοιμοι για μάχη. Τακτοποιημένες σειρές από λαμπερά ντυμένους στρατιώτες που βαδίζουν σε σχηματισμό – βασικό χαρακτηριστικό του πολεμικού πολέμου που καθοδηγείται από μουσκέτο – έδωσαν τη θέση τους στον ανταρτοπόλεμο. Για να παλέψεις και να κερδίσεις σε αυτή τη νέα εποχή, το stealth ήταν ένα βασικό πλεονέκτημα.
Ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος
Μια νέα απειλή σκοτείνιασε τον ορίζοντα ενόψει του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου: η εχθρική εναέρια αναγνώριση. (Η εναέρια επίθεση έγινε δυνατή κάπως αργότερα.) Ως εκ τούτου, οι στρατιώτες χρησιμοποίησαν αρχικά μοτίβα καμουφλάζ και τακτικές για να κρύψουν, όχι ανθρώπους, αλλά τοποθεσίες και εξοπλισμό.
Οι Γάλλοι οργάνωσαν τις πρώτες μονάδες καμουφλέρ - ειδικούς στο καμουφλάζ - γύρω στο 1914. Οι αρχικές τακτικές περιορίζονταν στο βάψιμο οχημάτων και όπλων με αποτρεπτικά σχέδια για να εναρμονιστούν με το γύρω τοπίο. Οι καμουφλέρ ήταν και ασκούμενοι και δάσκαλοι της ιδιόμορφης τέχνης τους. Δίδαξαν σε άλλες στρατιωτικές μονάδες πώς να συγκαλύπτουν τον εξοπλισμό τους με μπογιά, να πετούν δίχτυα συνυφασμένα με ψεύτικα φύλλα πάνω από ένα υπόστεγο γεμάτο με υλικό (στρατιωτικός εξοπλισμός) και να σβήνουν τυχόν ενδεικτικά ίχνη φορτηγού και σημάδια έκρηξης κανονιού.
Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος
Η απόδειξη ότι το καμουφλάζ λειτούργησε πραγματικά ήταν αποσπασματική. Ωστόσο, καθώς ο κόσμος βάδιζε προς τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, η νέα απειλή αεροπορικής επίθεσης ώθησε τους στρατούς και στις δύο πλευρές να χρησιμοποιήσουν το καμουφλάζ ευρύτερα. Με εξαίρεση το dazzle, όλες οι τακτικές καμουφλάζ της εποχής του Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου αναβιώθηκαν και επεκτάθηκαν. Η στρατιωτική λογοτεχνία της περιόδου είναι γεμάτη με εγχειρίδια εκπαίδευσης καμουφλάζ που απευθύνονται σε κάθε στρατιώτη, από στρατιώτες μέχρι κορυφαίους. Δύο συμμαχικές νίκες κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου οφείλουν την επιτυχία τους σε μεγάλο βαθμό στο καμουφλάζ: το El Alamein το 1942 και το D-Day το 1944. Κατά τη δεύτερη μάχη του Ελ Αλαμέιν, οι Σύμμαχοι εμπόδισαν τους Γερμανούς να καταλάβουν τη Διώρυγα του Σουέζ με ένα εκπληκτικά λεπτομερές σχέδιο καμουφλάζ που περιελάμβανε φουσκωτά τανκς, ψεύτικες εκρήξεις πυροβολικού και – εξαιρετικά – απόκρυψη ολόκληρης της διώρυγας του Σουέζ από την εναέρια θέα. Αυτό ήταν το αριστούργημα του Βρετανού καμουφλέρ και μάγου της σκηνής Jasper Maskelyne.
Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο
Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος είδε την άνοδο των μηχανικών τυπωμένων σχεδίων στο ύφασμα, φέρνοντας τις χαρακτηριστικές παραλλαγές του μοτίβου σε πιο ευκρινή εστίαση. Κάθε έθνος είχε όχι ένα, αλλά πολλά μοναδικά μοτίβα καμουφλάζ, με διαφορετικές εκδοχές που ταιριάζουν με το τοπίο της μάχης (χιόνι, έρημος, ζούγκλα, δάσος). Ποιος φορούσε ποιο μοτίβο καμουφλάζ αποκάλυπτε αποικιακές σχέσεις, μεταβαλλόμενες συμμαχίες και άλλες πρακτικές σκέψεις (όπως πόσο καταστροφικά παρόμοιο ήταν το καμουφλάζ του στρατού σας με αυτό του τελευταίου εχθρού σας).
Το καμουφλάζ διαποτίζει σήμερα την πολιτική κουλτούρα: εμφανίζεται σε σχέδια για γυναικεία ρούχα όπως οι Jean Paul Gaultier, Prabal Gurung και Patrik Ervell (μεταξύ πολλών άλλων) και οι μουσικοί που φορούν καμουφλάζ μπορούν να σηματοδοτήσουν τη δέσμευσή τους σε κάποια μορφή πολιτικού ακτιβισμού - από τη μαύρη εξουσία (Public Enemy) στα αφρικανικά δικαιώματα (U2). Οι εικαστικοί καλλιτέχνες έχουν καμουφλαριστεί με ζήλο, επίσης. Το Camouflage Self-Portrait του Andy Warhol (1986) χτύπησε την καλλιτεχνική σκηνή στο απόγειο του Ψυχρού Πολέμου, μια εποχή σχεδόν συνεχούς πολέμου που, μπερδεμένα, σπάνια διακήρυξε επίσημα ως τέτοιο.
Όπως κάθε τεχνολογία, το καμουφλάζ εξελίσσεται. Το καμουφλάζ υψηλής τεχνολογίας μπορεί τώρα να κρύψει τη θερμότητα του σώματος από τους εχθρούς αισθητήρες ή να χρησιμοποιήσει τις οπτικές ίνες για να ταιριάζει δυναμικά ένα ύφασμα με το περιβάλλον του. Οι τεχνολόγοι προχωρούν προς ένα καμουφλάζ που λυγίζει τα φωτεινά κύματα για να καταστήσει αντικείμενα –ή ακόμα και ανθρώπους– αόρατα, όπως ακριβώς ο αόρατος μανδύας του Χάρι Πότερ.